کاش جامعه‌شناسان هم دربارۀ بلوغ عقلی دیررس در برخی جوامع بشری پیوسته هشدار می‌دادند و زنگ‌های خطر را به صدا درمی‌آوردند.

 بلوغ دیررس، یعنی آنچه را که در سی‌سالگی فهمیده‌ای باید در بیست‌سالگی می‌فهمیدی و آنچه در پنجاه‌سالگی آموختی باید در چهل‌سالگی می‌دانستی. گاهی دیر فهمیدن به اندازۀ نفهمیدن، زیان‌‌بار است. وقتی کار از کار گذشت، نه پشیمانی سودی دارد، نه آگاهی.

جامعه نیز مانند انسان، دوران بلوغ دارد. جامعه‌ای که دیرتر به بلوغ عقلی می‌رسد، آنچه را که مثلا باید در قرن بیستم میلادی می‌فهمید، در قرن بیست‌ویکم می‌فهمد. پس در قرن بیست‌ویکم چیزی را می‌فهمد که زمان آن گذشته است. بدین ترتیب، چیزی را که باید در قرن بیست‌ویکم بیاموزد و مربوط به همان قرن است، نمی‌آموزد و به قرنی دیگر وامی‌گذارد. این دومینوی تأخیر همین‌طور قرن‌های او را می‌‌بلعد و میان او و قافلۀ تمدن فاصله می‌اندازد.

بلوغ عقلی جامعه، نشانه‌هایی دارد که مهم‌ترین آنها، مسئولیت‌پذیری، توانایی در کار گروهی و فروتنی است:

 جامعۀ فروتن، بلندپروازی نمی‌کند، اگرچه به دوردست‌ها می‌نگرد؛ خیال‌اندیش نیست، اگرچه تخیلی قوی دارد؛ شعارهای خام نمی‌دهد، اگرچه از صدایی بلند در جهان علم و صنعت برخوردار است؛ به روی دیگران چنگ نمی‌اندازد، اگرچه دوست و دشمنش را می‌شناسد؛ به تجربه‌های جوامع دیگر ارج می‌نهد و چرخ را دوباره اختراع نمی‌کند، اگرچه آسیب‌ها را هم می‌شناسد.

توانایی در کار گروهی را هم باید در دوران کودکی آموخت که متأسفانه نظام آموزشی ما هیچ برنامه‌ای برای آن ندارد؛ بلکه پیوسته بر آتش تفکیک‌ها و تقسیم‌ آدم‌ها به بهانه‌های گونه‌گون می‌دمد.

دربارۀ مسئولیت‌ناپذیری ما ایرانیان نیز اگر شک دارید، این روزها سری به طبیعت بزنید. در ایام نوروز چند بار خواستم به توصیۀ حافظ عمل کنم و بر لب جویی بنشینم تا گذر عمر را ببینم؛ «کاین اشارت ز جهان گذران ما را بس.» اما هر بار که بر لب جویی نشستم، آنقدر زباله و بی‌مرامی و زخم ظلم و جفا بر تن طبیعت ‌‌دیدم که آه از نهادم برآمد. رفتار ما با طبیعت، گویاترین گواه بر مسئولیت‌ناپذیری ما است و مردمی که رفتارشان با طبیعت این است، سرنوشتشان نیز همین است

 ** تا وقتی شغل بهتری پیدا نکرده ایی شغل فعلیت را از دست نده

 ** سعی کن مفید ترین و با احساس ترین آدم روی زمین باشی

 ** از کسی کینه به دل نگیر

 ** برای تمام موجودات زنده ارزش قائل شو

 ** شکست را به راحتی بپذیر.

 ** وقتی پیروز شدی فخر فروشی نکن.

 ** خودت را در گیر مسائل بی اهمیت نکن.

** هرگز به کسی نگو که خسته و افسرده به نظر می آید.

 ** همیشه به قولت وفادار باش.

 ** تا می توانی جدایی ها را به وصل تبدیل کن.

 ** عادت کن که همیشه حتی زمانی که ناراحت هستی خودت را سرحال نشان دهی.

 ** زندگی را سخت نگیر.

 ** هیچ وقت قمار بازی نکن.

 ** وقتی با کار سختی روبرو شدی به خودت تلقین کن که شکست غیر ممکن است.

 ** از وسایلت به خوبی محافظت کن.

** انتظار نداشته باش که پول برایت خوشبختی بیاورد.

 ** برای تغییر دادن دیگران بیش از این تلاش نکن.

 ** همیشه خوش ظاهر و شیک پوش باش.

 ** پلها را از بین نبر شاید مجبور شوی بار دیگر از رودخانه عبور کنی

 ** گاهی برای خودت سوت بزن.

 ** شجاع باش، حتی اگر نیستی وانمود کن که هستی، هیچکس نمی تواند تفاوت بین این دو را تشخیص دهد.

 ** هیچوقت سالگرد ازدواجت را فراموش نکن.

 ** به کسی کنایه نزن.

 ** از بین کتاب هایت آنهایی را امانت بده که بازگشتشان برایت مهم نباشد.

 ** به بچه هایت بگو که آنها فوق العاده اند.

 ** سحر خیز باش

 ** سعی کن همیشه خیلی هوشیار باشی، شانس گاهی اوقات خیلی آرام در می زند.

 ** همیشه ساعتت را پنج دقیقه جلو بکش.

 ** کسی را که امیدوار است هیچگاه نا امید نکن شاید تنها داروی او باشد

 ** وقتی با بچه ها بازی می کنی سعی کن آنها برنده شوند

 ** هیچگاه در دستگاه پیغام گیر تلفن پیام بی معنی و نامفهوم نگذار

 ** وقت شناس باش

 ** از افراد ناشایست دوری کن

 **  در پول دادن به بچه هایت خسیس نباش

** اصالت داشته باش

 ** هیچ وقت به رقیبت اعتماد نکن

 ** از حدی که لازم است مهربانتر باش

 ** وقتی عصبانی هستی به هیچ کاری دست نزن

...........

  ** روز تولد دیگران را به خاطر داشته باش.

 ** حداقل سالی یکبار طلوع آفتاب را تماشا کن.

 ** برای فردایت برنامه ریزی کن.

 ** از عبارت«متشکرم»زیاد استفاده کن.

 ** بدان در چه وقت باید سکوت کنی.

 ** زیر دوش آب برای خودت آواز بخوان.

 ** احمقانه رفتار مکن.

 ** برای هر مناسبت کوچکی جشن بگیر.

 ** اجناسی که بچه ها می فروشند را بخر.

 ** همیشه در حال آموختن باش.

** آنچه می دانی به دیگران بیاموز.

 ** روز تولدت یک درخت بکار.

 ** دوستان جدید پیدا کن اما قدیمیها را از یاد مبر.

 ** از مکانهای مختلف عکس بگیر.

 ** راز دار باش.

 ** فرصت لذت بردن از خوشی هایت را به بعد موکول نکن.

 ** به دیگران متکی نباش.

 ** هیچ وقت در مورد رژیم غذاییت با کسی صحبت نکن.

 ** اشتباه هایت را بپذیر.

 ** بدان که تمام اخباری که می شنوی درست نیست.

از پلکان حرام که نمی‌شود به بام سعادت حلال رسید...

گفتند حالا که «مرگ بر شاه» همه‌گیر شده؛ شعار جدید بدیم: «شاه زنازاده است، خمینی آزاده است». آشفته شده‌بود. گفت: رضاخان ازدواج کرده، این شعار حرام است. از پلکان حرام که نمی‌شود به بام سعادت حلال رسید.

*

طلبه جوان هر روز می‌رفت دبیرستانها درس انگلیسی می‌داد. پولش هم می‌شد مایه امرار معاش. می‌گفت اینطوری استقلالم بیشتره، نواقص حوزه رو بهتر می‌فهمم و با شجاعت بیشتری می‌تونم نقد کنم. بهشتی تا آخر هم با حقوق بازنشستگی آموزش و پرورش زندگی می‌کرد.

*

از بهشتی پرسید؛ روحانی هم می‌تونه تو شورای شهر بره؟ گفت: روحانی همه جا می‌تونه بره به شرط اینکه علم اون رو داشته باشد نه اینکه تکیه‌اش به علوم حوزوی باشه.

گفت: صرف روحانی بودن به فرد صلاحیت ورود به هر کاری رو نمی‌ده.

*

بنی‌صدر که فرار کرد زنش رو گرفتند. زنگ زد که زن بنی‌صدر تخلفی نکرده باید زود آزاد بشه. آزادش نکردند. گفت با اختیارات خودم آزادش می‌کنم. بهشتی می‌گفت: هر یک ثانیه که در زندان باشه گناهش گردن جمهوری اسلامیه

*

الآن بهترین موقعیته، برای کمک به پیروزی انقلاب هم هست! نیت بدی هم که نداریم. آمار شهدای ١۵خرداد رو بالا می‌گیم، خیلی بالا، این ننگ به رژیم هم می‌چسبه!

بهشتی بدون تعلل گفت: با دروغ می‌خواهید از اسلام دفاع کنید؟ اسلام با صداقت رشد می‌کنه نه دروغ!

*

بهشتی اسم جوان رو داده بود برای شورای صدا و سیما. گفته بودند ولی این مخالف شماست، کلی علیه شما دنبال سند بوده! گفت: او جویاست و کنجکاو. چه اشکالی دارد که سندی پیدا کند و مردم رو آگاه کند.

*

همه جمع شده بودند برای جلسه. باهنر رو فرستاده بودند که بهشتی رو بیاره. اومده بود که آماده شید بریم؛ همه منتظر شمایند. بهشتی عذر خواسته بود. گفترذه بود جمعه متعلق به خانواده است، قرار است برویم گردش.

اخم باهنر رو که دید گفت: بچه‌ها منتظرند، سلام برسونید، بگید فردا در خدمتم

 *

به قاضی دادگاه نامه زده بود که: «شنیدم وقتی به مأموریت می‌روی ساک خود را به همراهت می‌دهی. این نشانه تکبر است که حاضری دیگران را خفیف کنی.»

قاضی رو توبیخ کرده بود. حساس بود، مخصوصاً به رفتار قضات...

*

مترجم ترجمه کرد؛ «هیأت کوبایی می‌خواهند با شما عکس یادگاری بگیرند». همه ایستاده بودند تو کادر جز مترجم! پرسید مگه شما نمی‌آیی؟ گفت: همه می‌دونند من توده‌ایم، برای شما بد می‌شود. خندید؛ باید شما هم باشید، دقیقاً کنار من! کادر کامل شد.

*

با بی‌ادبی بلند شد به توهین کردن به شریعتی. بهشتی سرخ شد و گفت: حق نداری راجع به یک مسلمان اینطور حرف بزنی.

هول شدند و چند نفر حرف تو حرف آوردند که یعنی بگذریم. گفت: شریعتی که جای خود! غیر مسلمان را هم نباید با بی‌ادبی مورد انتقاد قرار بدیم.

*

اومده بودند در خانه بهشتی که یک مقام سیاسی خارجی می‌خواهد شما را ببیند. گفت: قراره به فرزندم دیکته بگویم. جمعه‌ام متعلق به خانواده است.

نرفته بود. «بابا آب داد». بنویس پسر بابا!

*

صبح بود، یه اتوبوس آدم پیاده شدند جلوی خونه بهشتی. یه نگاهی و براندازی کردند و دوباره سوار شدند و رفتند. نگو دعوا شده بود، یکی گفته بود خونه بهشتی کاخه! یکی دیگه گفته بودند هشت طبقه است! راننده بهشتی‌شناس بود. همه رو آورده بود دم خونه گفته بود حالا ببینید و قضاوت کنید!!