در كلمه يعني بسيار طلا‌اندود و جواهر نشان شده، ولي در اصطلاح يعني بي‌حاصل، بي‌مورد، غيرقابل كاربرد و حتي نازيبا. مزخرف‌كاري يكي از مشاغل وابسته به جوهر‌سازي و طلاسازي بوده است. چيزي شبيه به «مِخراج‌كاري» (كه در آن نگين يا جواهر را روي بستري از طلا يا نقره مانند انگشتر، گردن‌بند و يا گوشواره سوار و محكم مي‌كنند.) در مزخرف‌كاري بستر كار طلا نيست. بلكه ممكن است شمشير، تاج، عصا و يا حتي جامي خاص از جنس فلز يا چوب باشد كه توسط مزخرف‌كار با ورقه‌هايي از طلا و نقره اندود شده و با انواع سنگهاي قيمتي تزيين مي‌شود.

مزخرف‌كاري تقريباً در همه‌جاي تاريخ ايران ديده مي‌شود. شمشيرهاي مرصع يافت شده از دوران هخامنشيان تا عصاهاي پراغراق دوره‌ي قاجار نشان دهنده تمايل شديد پادشاهان و ثروتمندان به اين هنر است. دوره اوج مزخرف‌كاري به عصر صفويه باز مي‌گردد كه در آن انواعي از تاجها، شمشيرها و خنجرهاي مرصع ساخته شد كه به معني واقع كلمه زيبا بودند.

اما چون به دوران قاجار مي‌رسيم اين هنر به بيراهه كشيده مي‌شود. مزخرف‌كاري نيز همچون ساير شاخه‌هاي هنري ـ از شعر تا موسيقي و معماري ـ در اين دوران از مسير اعتدال خارج شده و به جاي زايش پديده‌اي زيبا، آنچنان اغرق‌گرا مي‌شود كه به كلي از زيبايي تهي مي‌گردد. آنچنان كه گاهي از فرط اغراق در افزودن نگين و سنگ و جواهر به مثلاً يك شمشير، به گونه‌اي آن را سنگين و زمخت مي‌كردند كه ديگر حتي براي نمايش دادن هم فرد نمي‌توانست آن را بر كمر ببندد و آنقدر در اين راه به افراط رفتند كه ديگر كسي مايل به چنين سفارشهايي نبود. از سوي ديگر هزينه‌كار به قدري بالا رفته بود كه حتي متمولين هم گرايش خود را به اين صنعت از دست دادند. با افول دولت قاجاريه اين صنعت نيز افول كرده، كم كم فراموش شد. اما اصطلاح مزخرف و خاطره‌ي كاري كه حاصلي نداشت جز تجمل و صرف هزينه‌ي بي‌مورد، در خاطر مردم ماند. آنچنان كه وقتي امري غيرقابل استفاده، نازيبا و اغراق شده و خارج از انتفاع باشد مي‌گويند مزخرف است. وقتي كسي سخن پرحاشيه و پر از كلمات ثقيل و به ظاهر زيبا اما بي‌حاصل مي‌گويد و حرفش سر و ته درست و حسابي ندارد مي‌گويند مزخرف مي‌گويد يا مزخرف مي‌بافد و وقتي آرايشگري، نوعروسي را از فرط غلظت آرايش و استفاده از رنگهاي بي‌ربط بيشتر چندش‌آور ساخته تا زيبا، مي‌گويند :«عروس رو مزخرف درست كرده» و اينگونه است كه كلمه‌اي كه در اصل معنی زيبا داشته به تدريج تغيير معنی داده و تداعي‌گر نازيبايی شده است.

جالب است بدانید این دگرگونی در کمتر از ۲۰۰ سال اتفاق افتاد!

بنابراین باید در نظر داشته باشیم خواندن تاریخ و مطالب کهن چه دانش بالایی نیاز دارد تا به درک درستی از مطلب برسیم.